Опис на проблемот
Недостатокот на работна сила, особено во услужните дејности, го извади на површината проблемот со незаконско работно ангажирање на малолетни лица во Македонија. Земјата е потписник на меѓународните конвенции со кои експлицитно се забранува експлоатација на трудот на деца до 13-годишна возраст. Сепак, во некои македонски ресторани и кафулиња, сѐ уште може да се видат малолетници кои послужуваат за да заработат за месечен џепарлак. Нив ги гледаме и во маркетите, во земјоделството и во други сектори. „Јавна тајна“ е дека низ целата земја голем број од лицата ангажирани во угостителскиот сектор се малолетници, кои не се уредно пријавени ниту пак се осигурени. Дел од работодавачите, за ова прашање имаат став дека работата пред полнолетството е скапоцено искуство за младите – можност тие да стекнат практични вештини, но и да научат, како што велат, „како се раѓа лебот“. Сепак, граѓанските организации чиј главен фокус на застапување се правата на децата, аргументираат дека ваквото вработување е незаконско, бидејќи често се ангажираат деца под 16 години. Тврдат дека ваквата пракса води кон експлоатација на малолетниците.
Локал Актив пишуваше за овој проблем во сторијата објавена во јануари 2024 година.
Барања
- Подрачните единици на трудовиот инспекторат од Источниот и Југоисточниот регион да ги засилат контролите на терен со цел да се заштитат малолетниците.
- Министерството за труд и социјална политика, врз основа на официјални статистички податоци, да објавува редовни анализи за заштитата на децата и младинците, согласно членот 7 од Европската социјална повелба и да предлага политики и мерки за да се адресира проблемот на незаконско работно ангажирање на малолетни лица.
Застапување за решавање на овој проблем
Во рамки на уредништвото на Локал Актив, граѓанска организација која изработи план на активности за застапување за да се поттикне решавањето на овој проблем е Регионалниот центар за застапување од Делчево.
Реализирани активности
- Во април 2024 година беше одржана средба меѓу претставници на локалните институции и родители од Делчево, на која беше договорено да се формира работна група за справување со проблемот на незаконското вработување и експлоатирање на малолетни лица и да се изработи Акциски план со активности што ќе придонесат за подобрување на моменталната ситуација.
- Врз основа на заклучокот од одржаната средба, усвоен е Акциски план со активности што ќе придонесат за подобрување на моменталната ситуација.
- Во мај 2024 г. РЦЗ Делчево, во консултација со Агенцијата за вработување од Делчево, работеше и на редовно информирање на малолетниците за проблемот на искористувањето на малолетничкиот труд во регионот, како и за најновите мерки и обуките што Агенцијата ги организира за младите.
- Во јуни 2024 г. во Дојран беше одржан семинар на тема „Подготовка на идните работници за здрави и сигурни работни места“. Семинарот беше наменет за 20-тина млади на возраст од од 15 до 30 години, кои имаа можност, преку вежби и дискусии, да се запознаат со нивните права и обврски кога првпат ќе стапат во работен однос, како малолетни или полнолетни лица. Семинарот беше реализиран во рамки на друг проект на РЦЗ, но темата беше избрана како резултат на она што РЦЗ го работи во рамки на Локал Актив.
- Во текот на јули и август 2024 година на територијата на Општина Делчево МВР Делчево и Државниот трудов инспекторат (ДТИ) спроведоа две превентивни контроли на ангажирани лица во угостителски објекти, ноќни клубови и базени. Според податоците на ДТИ Делчево, во еден поголем објект биле затекнати 18 вработени малолетници кои биле уредно пријавени согласно националното законодавство за ангажман на малолетни лица. Ова укажува на подобрување на состојбата и на подигната свест на работодавачите за проблемот за кој пишуваше Локал Актив.
- Како дел од активностите планирани со Акцискиот план, беа изработени и едукативни флаери наменети за млади, со основни информации за нивните права и обврски кои произлегуваат од Законот за работни односи, во делот кој го регулира младинското вработување. Овие информации треба да им послужат на младите при нивното прво вработување. QR кодот кој е отпечатен на флаерот ги носи до сторијата на Локал Актив. Испечатени се 100-тина флаери кои се поделени во двете основни и едно средно училиште во Делчево.
Локал Актив и натаму ќе ги следи мерките што ги преземаат институциите и ќе презема нови активности за решавање на овој проблем.


